Tematem artykułu jest Historia Su-27 Flanker i jego licznych wersji, ukazująca ewolucję jednego z najbardziej rozpoznawalnych myśliwców lotnictwa wojskowego.

Początki i konstrukcja Su-27

Początki prac nad Su-27 sięgają końca lat 60. XX wieku, kiedy to biuro konstrukcyjne Sukhoi otrzymało zadanie stworzenia myśliwca zdolnego konkurować z amerykańskim F-15. Głównym celem było zapewnienie znakomitej manewrowości i zasięgu, co miało przełożyć się na przewagę w walce powietrznej. Pierwsze prototypy zostały wyposażone w dwa potężne silniki AL-31F, zapewniające wysokie ciągi i wyjątkowe właściwości akrobacyjne. Kadłub o dużej wytrzymałości wykonano z kompozytów i stopów lekkich metali, a miejsce pilota chroniła opancerzona kabina z doskonałą widocznością. Prace nad awioniką skupiły się na integracji systemu kontroli ognia z nowoczesnym radarem Phazotron N001, umożliwiającym wykrywanie celów w odległości kilkudziesięciu kilometrów.

Projektanci zwrócili szczególną uwagę na aerodynamikę; charakterystyczne wloty powietrza z regulowanymi klapami oraz skrzydła o zmiennym wydłużeniu gwarantowały zachowanie stabilności nawet przy dużych kątach natarcia. Dzięki wprowadzeniu układu fly-by-wire osiągnięto poziom kontroli dotąd niespotykany w radzieckich konstrukcjach. Pierwszy lot Su-27 odbył się 20 maja 1977 roku, a do służby w lotnictwie radzieckim prototyp wszedł na początku lat 80.

Wersje eksportowe i modernizacje

W późnych latach 80. i wczesnych 90. nastąpiła ekspansja Su-27 na rynki zagraniczne. Pierwszą wersją eksportową została Su-27SK, sprzedawana do Chin i Indii. Choć konstrukcyjnie zbliżona do wersji bazowej, wyposażono ją w uproszczoną awionikę i możliwość przenoszenia nowoczesnych pocisków powietrze–powietrze. W Chinach z czasem opracowano licencyjną odmianę J-11, różniącą się elektroniką i systemem uzbrojenia.

• Su-27SK (eksportowa wersja jednosilnikowa z uboższą awioniką)
• Su-27SM (modernizacja z cyfrowym systemem FLIR i laserowo-kierowanym dalmierzem)
• Su-27UB (dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa)

Rosyjskie lotnictwo, zważywszy na rosnącą wartość platformy, zdecydowało się na głęboką modernizację wersji SM i SM3. Wprowadzono ulepszony radar N001VE z większą prędkością skanowania, zwiększono liczbę punktów zaczepienia uzbrojenia oraz zainstalowano nowe systemy samoobrony. Wersja SM3 otrzymała zmodernizowane silniki z wektorowaniem ciągu, podnoszące możliwości manewrowe do poziomu zbliżonego do myśliwców 5. generacji.

Wersje dwumiejscowe i specjalistyczne

Oprócz typowych wariantów bojowych pojawiły się również dwumiejscowe odmiany służące do szkolenia pilotów oraz realizacji zadań specjalnych. Su-27UB, zaprojektowana z myślą o nauce pilotażu w warunkach bojowych, pozbawiona została możliwości użycia pocisków typu R-73 i R-27 na obu węzłach podskrzydłowych, co ograniczyło ciężar jednostkowy i koszty eksploatacji. Jednak podstawowe systemy mechaniczne i współczesne radary pozostały zachowane.

Powstały także odmiany testowe i badawcze, takie jak Su-27IB przeznaczona do zgrywania danych lotniczych i testów nowych rozwiązań aerodynamiki. Wersja Su-27M (oznaczana później Su-35) była kamieniem milowym, łączącym cechy platformy wielozadaniowej i myśliwca przechwytującego. Nazwana często Su-27MK lub Su-35BM, wyróżniała się zmodernizowanym kokpitem z wyświetlaczami wielofunkcyjnymi, nowym radarem Irbis-E oraz zwiększoną liczbą zaczepów dla podwieszanych środków bojowych.

Wpływ na współczesne lotnictwo

Z perspektywy historii Flanker jawi się jako konstrukcja, która zrewolucjonizowała zdolności powietrzne państw Układu Warszawskiego i wpłynęła na kształt współczesnych myśliwców. Dzięki modularnej budowie możliwe było ciągłe rozwijanie samolotu bez konieczności tworzenia zupełnie nowej platformy. Sukces eksportowy w Chinach, Indiach czy Wietnamie potwierdził opłacalność takiego podejścia.

Do dziś uzbrojenie klasy powietrze–powietrze i powietrze–ziemia przenoszone przez Su-27 i jego liczne warianty pozostaje w czołówce technologii. Rozbudowane systemy samoobrony, łączności satelitarnej oraz integracja z systemami dowodzenia stanowią o jego znaczeniu w nowoczesnych siłach powietrznych. Przy tym głęboka modernizacja kokpitu i cyfrowej awioniki sprawia, że samolot ten, pomimo swego wieku, nadal jest konkurencyjny wobec wielu nowych projektów Zachodu.

Historia Su-27 Flanker i jego licznych wersji to przykład trwałej konstrukcji, która dzięki ciągłym usprawnieniom plasuje się wśród klasycznych ikon lotnictwa wojskowego.