Tytuł artykułu: Historia sowieckich samolotów bombowych Tu-95, Tu-22 i Tu-160. Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie rozwoju sowieckiego lotnictwa dalekiego zasięgu, ze szczególnym uwzględnieniem trzech najważniejszych konstrukcji: Tu-95, Tu-22 oraz Tu-160. Artykuł podzielony jest na kilka sekcji, które opisują genezę projektów, kluczowe rozwiązania technologiczne oraz strategiczne i operacyjne zastosowanie tych maszyn.

Początki i rozwój projektu Tu-95

W drugiej połowie lat 50. XX wieku powstawała potrzeba stworzenia ciężkiego, dalekiego bombowca zdolnego przenosić ładunki nuklearne na znaczne odległości. Odpowiedzią biura konstruktorskiego Tupolewa była maszyna o sygnaturze Tu-95, znana w krajach NATO pod kryptonimem Bear. Pierwszy lot prototype-u odbył się w listopadzie 1952 roku. Głównym wyróżnikiem tego projektu był zastosowany układ napędowy: cztery potężne turbowirnikowe silniki turbowentylatorowe NK-12, będące największymi i najmocniejszymi jednostkami śmigłowymi w historii lotnictwa wojskowego.

Unikalne parametry napędu zapewniły Tu-95 niezwykłą wydajność paliwową i długi zasięg, przekraczający 12 000 km, co czyniło go idealnym strategicznym nośnikiem głowic atomowych. Kształt skrzydeł o dużym wydłużeniu oraz wysoki kadłub o obrysie zbliżonym do cygara wpłynęły na wartości aerodynamiczne. Pomimo relatywnie niskiej prędkości w porównaniu z odrzutowcami (około 800 km/h), Tu-95 wyróżniał się doskonałą manewrowością na pułapie przelotowym i niezawodnością silników. W latach 60. wprowadzono liczne usprawnienia w awionice, systemach nawigacyjnych i elektronicznych środkach walki radioelektronicznej (EW), co przedłużyło żywotność maszyny o kolejne dekady.

Innowacje i kontrowersje wokół Tu-22

Pod koniec lat 50. powstał również średni szybki bombowiec Tu-22 (kryptonim NATO: Blinder), zaprojektowany jako uzupełnienie Tu-95. W odróżnieniu od poprzednika, Tu-22 miał być supersoniczny, zdolny do przerwania obrony powietrznej przeciwnika i wykonania ataku bombowego na obiekty w głębi terytorium.

Produkcja serii Tu-22 rozpoczęła się w 1960 roku. Kadłub tego samolotu był smuklejszy, a skrzydła mocno skośne, co poprawiało charakterystykę prędkościową. Niemniej jednak z powodu problemów z silnikiem NK-22 i podatności na przeciążenia strukturalne, maszyna spotykała się z krytyką. W wyposażeniu standardowym znalazły się jednak radar i systemy celownicze, umożliwiające precyzyjne zrzuty konwencjonalnych bomb oraz głowic termojądrowych.

Specyfika uzbrojenia i systemów pokładowych

• Kompleks radarowy Obzor-K do namierzania celów naziemnych;
• System celowniczy Rubin-B do bombardowania z niskiego pułapu;
• Uzbrojenie obronne: podwójny działko kalibru 23 mm oraz stanowiska strzeleckie;
• Możliwość przenoszenia pocisków manewrujących Ch-22 (kod NATO: Kitchen).

Mimo problemów eksploatacyjnych, Tu-22 stał się pionierem radzieckich maszyn o supersonicznej charakterystyce. Jego dalszym rozwinięciem był Tu-22M („Backfire”), w którym udoskonalono konstrukcję skrzydeł, zwiększono rezerwę sił napędowych i wprowadzono zaawansowane systemy nawigacyjne. Tu-22M pozostawał w służbie do XXI wieku, wielokrotnie przechodząc kolejne etapy modernizacji.

Supertuczność Tu-160 i jego kluczowa rola

Odpowiedzią ZSRR na nowe wyzwania strategiczne było rozpoczęcie prac nad głównym ciężkim bombowcem naddźwiękowym Tu-160 (kryptonim Blackjack). Pierwszy lot prototypu odbył się w 1981 roku, a do seryjnej produkcji wszedł w drugiej połowie dekady. Tu-160 wyróżnia się zmienno-kątowymi skrzydłami, które pozwalają na optymalizację prędkości i efektywności paliwowej podczas lotu naddźwiękowego oraz poddźwiękowego.

Każdy egzemplarz tego samolotu może zabrać na pokład do 12 pocisków manewrujących Ch-55 czy Ch-555 w komorach wewnętrznych oraz dodatkowe ładunki pod skrzydłami. Maszyna ta osiąga prędkość maksymalną przekraczającą Mach 2 i posiada zasięg bojowy około 14 000 km, co czyni ją najbardziej wydajnym strategicznym bombowcem w arsenale Federacji Rosyjskiej. Współczesne systemy walki elektronicznej i nowe radary AESA znacząco poprawiają jej przeżywalność w warunkach silnej obrony przeciwnika.

Parametry techniczno-eksploatacyjne Tu-160

• Rozpiętość skrzydeł: od 55,7 m (skrzydła w pełni odstawione) do 35,6 m (skrzydła wysunięte);
• Maksymalny ciężar startowy: około 275 ton;
• Załoga: czterech operatorów (dowódca, drugi pilot, operator broni, nawigator‐bombardier);
• Napęd: cztery silniki NK-32 z dopalaczami, rozwijające ściśle ponad 28 000 kg ciągu;
• Maksymalna prędkość: około 2 200 km/h;
• Pułap operacyjny: do 16 000 m.

Zastosowania operacyjne i perspektywy rozwoju

Przez całą historię swojego istnienia wszystkie trzy typy bombowców – Tu-95, Tu-22 i Tu-160 – pełniły przede wszystkim rolę odstraszającą. Patrolowanie akwenów Arktyki i północnych wybrzeży Europy, treningi przechwyceń przez myśliwce NATO oraz testy taktyczne stanowiły o spleceniu tych maszyn z zimnowojenną geopolityką.

W XXI wieku kontynuowano modernizację floty. Dla Tu-95 i Tu-22M zainstalowano nowe systemy awioniki cyfrowej, zintegrowane łącza danych, usprawnione zabezpieczenia przeciwprzeciwrakietowe oraz dopuszczono użycie precyzyjnych pocisków dalekiego zasięgu. W przypadku Tu-160 trwa program Tu-160M, obejmujący wymianę kompletnych zespołów napędowych, systemów radarowych i aktualizację oprogramowania misji, co ma zapewnić użytkowość do lat 2040–2050.

Podsumowując, ewolucja projektów Tu-95, Tu-22 i Tu-160 pokazuje, jak różnorodne zadania strategiczne mogły być realizowane przez sowieckie samoloty bombowe. Od turbowirnikowego giganta Beara, poprzez eksperymentalne i kontrowersyjne Blinder’y, aż po w pełni zintegrowane maszyny Blackjack – każde z tych rozwiązań wnosiło istotny wkład w zdolność odstraszania i globalnego oddziaływania sił powietrznych ZSRR, a później Rosji.