Artykuł pt. Czy drony zastąpią pilotów myśliwców? analizuje kluczowe kwestie związane z rozwojem bezzałogowych systemów powietrznych na tle tradycyjnych załogowych samolotów bojowych.
Nowoczesne automatyzacja w lotnictwie wojskowym
Rozwój drony w ostatnich dekadach przyspieszył dzięki postępom w elektronice miniaturowej i systemach kontroli lotu. Początkowo wykorzystywane do prostych misji rozpoznawczych, coraz częściej pełnią zadania bojowe, wyposażone w precyzyjne głowice miotające oraz zaawansowane sensory. Automatyzacja lotu opiera się na trzech filarach: precyzyjnym systemie nawigacyjnym, redundancji układów awioniki i zaawansowanych algorytmach sterowania. Dzięki temu bezzałogowy statk powietrzny może realizować misje na dużych wysokościach, utrzymując wysoką stabilność nawet przy zmiennej dynamice lotu.
Współczesne platformy UAV wykorzystują autonomia w planowaniu trajektorii oraz unikania przeszkód. W połączeniu z technologiami sztuczna inteligencja możliwa jest adaptacja do dynamicznych warunków pola walki, co znacznie poszerza spektrum zadań, od patrolowania granic po wsparcie ogniowe. Integracja ze satelitarnymi systemami łączności zapewnia globalny zasięg operacyjny, dzięki czemu misje mogą być prowadzone z baz oddalonych o tysiące kilometrów.
Taktyczne i techniczne aspekty operacji bezzałogowych
Przewaga UAV nad samolotami załogowymi wynika m.in. z niższych ryzyk dla personelu oraz redukcji kosztu szkolenia pilotów. Jednak aby w pełni zastąpić tradycyjne rozwiązania, systemy muszą spełnić szereg wymogów taktycznych:
- adaptacyjny system unikania kolizji, wykorzystujący radar, lidar oraz analizę video,
- modułowe uzbrojenie, pozwalające na szybką wymianę ładunków bojowych,
- bezpieczne kanały łącznośći szyfrowania, chroniące przed zakłóceniami i atakami elektronicznymi,
- systemy zasilania o wydłużonym czasie lotu, w tym paliwowe ogniwa wodorowe.
Systemy naprowadzania i sterowania
Zaawansowane radary fazowane oraz kamery termowizyjne umożliwiają wykrywanie celów w trudnych warunkach atmosferycznych. Zintegrowanie z sieciocentrycznym systemem dowodzenia pozwala na przekazywanie danych w czasie rzeczywistym do centrów operacyjnych. Wysoka niezawodność takich instalacji jest kluczowa dla zapewnienia ciągłości misji i bezpieczeństwa wszystkich zaangażowanych komponentów.
Integracja z załogowymi myśliwcami
Coraz częściej koncepcja „loyal wingman” zakłada współdziałanie bezzałogowych skrzydeł z bojowymi samolotami. W takim układzie drony działają jako wysunięte czujniki i elementy osłony, odciążając pilota z części zadań i zwiększając ogólną skuteczność ugrupowania. Wymaga to opracowania zunifikowanych protokołów komunikacyjnych oraz interoperacyjnych systemów awioniki.
Wyzwania związane z zastąpieniem pilotów
Pełne usunięcie człowieka z kokpitu generuje obawy natury technicznej, prawnej i etycznej. Z punktu widzenia bezpieczeństwoa konieczne jest zbudowanie mechanizmów awaryjnego przywołania drona na bazę w razie utraty łączności lub uszkodzenia sensorów. Opracowanie tzw. „czarnej skrzynki” dla UAV pozwoli na analizę wypadków i zapobieganie podobnym incydentom w przyszłości.
Aspekt etykany dotyczy podejmowania decyzji o użyciu broni przez algorytm. Programowanie reguł życiowo ważnych wyborów w warunkach konfliktu zbrojnego stawia pytania o odpowiedzialność za ewentualne błędy systemu. W świadomości opinii publicznej może budzić sprzeciw perspektywa automatycznego eliminowania celów bez udziału człowieka.
Perspektywy i kierunki rozwoju
W nadchodzącej dekadzie spodziewany jest dynamiczny rozwój układów hybrydowych, łączących cechy maszyn załogowych i bezzałogowych. Wprowadzenie technologie stealth w konstrukcjach UAV zwiększy ich zdolność do penetracji obrony powietrznej. Z kolei miniaturyzacja sensorów pozwoli na operacje w ciasnych przestrzeniach miejskich, gdzie pilotaż z kokpitu staje się niewykonalny.
Dynamiczny rozwój systemów opartych na łączonej pracy ludzi i maszyn otwiera nowe możliwości w zakresie szkolenia załóg, symulacji misji i analizy danych rozpoznawczych. W takim hybrydowym modelu to właśnie człowiek zachowa nadzorczą kontrolę nad najważniejszymi aspektami, jednocześnie korzystając z niespotykanej dotąd precyzji i szybkości działania bezzałogowych platform. Taka koegzystencja zdefiniuje oblicze lotnictwa bojowego w przyszłośći określi, w jakim stopniu można będzie polegać na autonomicznych systemach w realiach pola walki.
