Samoloty szturmowe A-10 Thunderbolt II – legenda pola bitwy to maszyna, której potężna sylwetka i niepowtarzalna rola w misjach wsparcia ogniowego przeszły do historii lotnictwa.
Historia i rozwój
Pierwsze projekty wstępne samolotu rozwinęły się pod koniec lat 60. XX wieku jako odpowiedź na potrzebę stworzenia platformy zdolnej do niszczenia czołgów na polu walki. Amerykańskie siły powietrzne określiły w specyfikacji wymóg integracji potężnej armaty oraz zdolności przetrwania w środowisku silnych przeciwlotniczych systemów ogniowych. W 1972 roku wygrał konkurencyjny program Fairchild-Republic z projektem o roboczej nazwie A-10. Pierwszy lot nowej maszyny odbył się w 1974 roku, a oficjalne wejście do służby nastąpiło w 1976 roku. Od tego momentu Thunderbolt II poddawany był kolejnym modyfikacjom, by sprostać zmieniającym się zagrożeniom i wymaganiom pola walki.
Konstrukcja i uzbrojenie
Konstrukcja samolotu A-10 opiera się na prostych, lecz niezwykle wytrzymałych rozwiązaniach. Kadłub posiada liczne pancerne osłony chroniące załogę oraz newralgiczne podzespoły przed odłamkami i ogniem małokalibrowych działek. Charakterystyczne, proste skrzydła z dużą powierzchnią zapewniają niskie prędkości przelotowe i stabilność podczas loty niskiego pułapu. W centrum wyposażenia bojowego znajduje się potężna armata GAU-8 Avenger, o kalibrze 30 mm, zdolna do prowadzenia ognia z szybkostrzelnością ponad 3900 pocisków na minutę. Uzbrojenie uzupełniają tylne i przednie punkty zaczepowe, które mogą przenosić:
- niewybuchowe bomby kasetowe,
- pociski kierowane laserowo,
- podwieszane zasobniki wyrzutni pocisków rakietowych,
- uzbrojenie niekierowane – rakiety Hydra-70 oraz Zuni.
Dwa silniki TF34-GE-100 zamontowane wysoko na tylnej części kadłuba redukują ryzyko uszkodzenia odłamkami i ułatwiają starty z nieutwardzonych lotnisk. To wszechstronne rozwiązanie zapewnia długotrwałą wytrzymałość podczas intensywnych operacji bojowych.
Wersje i modernizacje
Początkowo w służbie znalazły się wersje A-10A, które w kolejnych latach były stopniowo zastępowane przez ulepszone A-10C. Główne modyfikacje objęły:
- instalację zaawansowanych prądożernych systemów awioniki,
- zintegrowany zestaw układów nawigacyjno-celowniczych,
- możliwość stosowania uzbrojenia kierowanego GPS i laserowo,
- modernizację kokpitu i dodanie wyświetlaczy wielofunkcyjnych.
Wersja A-10C otrzymała także nowe radiolokatory i łączność taktyczną, co umożliwiało lepszą integrację z jednostkami lądowymi i statkami dowodzenia. Kolejne propozycje modernizacyjne, takie jak program A-10 Life Extension, miały na celu utrzymanie floty samolotów w pełnej sprawności do lat 40. XXI wieku.
Zastosowania w działaniach bojowych
A-10 Thunderbolt II zyskał rozgłos podczas konfliktu w Zatoce Perskiej w 1991 roku. W operacji Pustynna Burza udowodnił swoją wartość w niszczeniu irackich jednostek pancernych i konwojów. Dzięki precyzyjne wsparcie, niszczył cele nawet przy silnym ostrzale przeciwlotniczym. Kolejne konflikty, w których uczestniczył, to:
- wojna w Kosowie (1999),
- operacja Freedom’s Sentinel w Afganistanie,
- misje w Iraku i Syrii przeciwko tzw. Państwu Islamskiemu.
Urządzenia samolotu pozwalały na prowadzenie działań zarówno w dzień, jak i w nocy, w każdych warunkach pogodowych. Zastosowanie podwieszanych zasobników rozpoznawczych i laserowych znaczników celów umożliwiało wspieranie piechoty oraz działań koalicyjnych. Pilot A-10 mógł pozostawać nad obszarem operacji nawet kilkadziesiąt minut, co wpływało na zwiększenie efektywności ataku i ochrony sojuszniczych oddziałów.
Taktyka i przyszłość platformy
W planowaniu bojowym samolot szturmowy A-10 pełni kluczową rolę w taktykach zwanych CAS (Close Air Support). Największe zalety taktyczne to:
- szybka reakcja na wezwania oddziałów lądowych,
- możliwość operowania z polowych lotnisk,
- potężne uderzenie ogniowe tylko z jednego podmiotu bojowego,
- rozbudowany system ostrzegania o pociskach oraz przeciwdziałanie zapobiegające zagrożeniom.
Dywizjony wyposażone w A-10 pracują w zmienionym środowisku walki – zaawansowane systemy obrony powietrznej i drony zwiadowcze wymuszają ciągłą adaptację taktyki i rozwój technologiczny. Mimo dyskusji dotyczących zastąpienia Thunderbolta II nowszymi programami, samolot pozostaje niezastąpiony w operacjach wymagających szeroki wachlarz zdolności wsparcia ogniowego oraz ochrony sił naziemnych. Utrzymanie go w linii pozwala jeszcze przez wiele lat czerpać korzyści z jego wyjątkowych cech bojowych.
