Jak powstał F-35 Lightning II – najbardziej zaawansowany myśliwiec świata stanowi punkt wyjścia do analizy ewolucji technologii lotniczych i zmian doktryn obronnych.

Geneza i potrzeby środowiska militarnego

W połowie lat 90. XX wieku siły zbrojne państw układu NATO i partnerów Stany Zjednoczonych zaczęły odczuwać rosnącą presję na odchodzenie od wielozadaniowych konstrukcji z poprzedniej epoki. Kluczowe wymagania obejmowały redukcję widoczności radarowej, zwiększenie efektywności kosztowej i integrację zaawansowanych systemów rozpoznania. Program Joint Strike Fighter, z którego wyłonił się F-35 Lightning II, powstał jako odpowiedź na te wyzwania. Celem było stworzenie samolotu o możliwościach bojowych znacznie wykraczających poza wcześniejsze konstrukcje, jednocześnie zachowując przystępność finansową w porównaniu z silnie wyspecjalizowanymi myśliwcami.

Projektowanie i rozwój technologii stealth

Kluczowym elementem programu F-35 było zastosowanie technologii low observable (LO), potocznie zwanej stealth. Dzięki zoptymalizowanemu kształtowi kadłuba oraz specjalnym powłokom absorbującym fale radarowe, F-35 minimalizuje sygnaturę wykrywaną przez systemy przeciwnika. Rozwój technologii stealth przebiegał równolegle z pracami nad zaawansowanym systemem chłodzenia i wentylacji, niezbędnym do utrzymania optymalnych parametrów powłoki radarowej.

• Złożony kształt krawędzi natarcia i spływu.
• Warstwowe kompozyty w strukturze skrzydeł i kadłuba.
• Zastosowanie mat absorpcyjnych odprowadzających energię radarową.
• Przeprojektowane wloty powietrza, maskujące ruchoma łopatki sprężarek.

W efekcie F-35 osiąga poziom wykrywalności, którego dotychczas nie posiadał żaden samolot wielozadaniowy. Połączenie stealth z możliwościami supersonic oznacza, że mimo niskiej sygnatury, F-35 może prowadzić operacje w strefach obrony przeciwnika z bardzo dużą prędkością.

Awionika i systemy sensoryczne

Jedną z rewolucyjnych cech F-35 jest integracja awioniki klasy 5. generacji, w tym systemu avionics pracującego w czasie rzeczywistym. Centralny komputer pokładowy odpowiada za koordynację pracy radaru AESA, optoelektronicznego systemu dozoru, jak również odbiorników ostrzegających przed promieniowaniem radarowym nieprzyjaciela.

• Radar AN/APG-81 – wielofunkcyjny system śledzący cele powietrzne i nawodne.
• Zakryte anteny dipolowe integrujące dane z czujników IRST.
• System sensor fusion – łączy informacje z radaru, systemów pasywnych i danych taktycznych.
• HUD umieszczony w kasku z funkcją wyświetlania informacji w polu widzenia pilota.

Dzięki sensor fusion pilot otrzymuje scentralizowane informacje o zagrożeniach, celach i stanie samolotu, co znacząco redukuje obciążenie psychiczne i przyspiesza proces podejmowania decyzji. To właśnie ta zdolność do szybkiej analizy i prezentacji danych czyni F-35 prawdziwie multirole.

Silnik, osiągi i zdolność do operacji sieciocentrycznych

Za napęd F-35 odpowiada jednostka napędowa Pratt & Whitney F135, będąca najmocniejszym silnikiem z rodziny turbofan. W zależności od wariantu, dostarcza ciąg do 191 kN w trybie pełnego dopalania. Pozwala to na osiągnięcie prędkości przelotowej powyżej Mach 1,6 i pułapu operacyjnego przekraczającego 15 000 metrów.

• System wektorowania ciągu w wersji B (STOVL) umożliwiający pionowe starty i lądowania.
• Optymalizacja konstrukcji turbin wysokociśnieniowych dla zwiększenia trwałości.
• Zaawansowane układy chłodzenia dyszy odstojników radiacyjnych.

F-35 stanowi również centrum networked operations. Połączony system datalink i modemów zapewnia wymianę informacji za pośrednictwem satelitów i bezpośrednich łączy z jednostkami lądowymi, morskimi i powietrznymi. Taka interoperacyjność pozwala na prowadzenie wspólnych misji w systemie Blue Force Tracking i dynamiczne reagowanie na zmiany sytuacji taktycznej.

Produkcja, logistyka i eksploatacja

Program produkcyjny F-35 jest jednym z największych przedsięwzięć zbrojeniowych w historii. Wytwórnie w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Turcji i Japonii realizują zlecenia dla ponad 15 państw. Skala produkcji wymaga nowoczesnych metod zarządzania łańcuchem dostaw oraz śledzenia części zamiennych.

• System ALIS (Autonomic Logistics Information System) – cyfrowa platforma do zarządzania utrzymaniem technicznym.
• Program Block Upgrade – cykliczne uaktualnienia oprogramowania i hardware’u.
• Współpraca przemysłowa: Lockheed Martin – główny integrator, Northrop Grumman – sekcje skrzydeł, BAE Systems – tylne części kadłuba.

Wprowadzenie systemu ALIS oraz późniejszego ODIN (Operational Data Integrated Network) pozwoliło na centralizację danych o stanie każdego egzemplarza F-35. Dzięki temu jednostki użytkowników mogą planować przeglądy, wymianę podzespołów i szkolenia personelu z dużym wyprzedzeniem, co ogranicza przestoje operacyjne.

Przyszłe modernizacje i perspektywy

Rozwój F-35 nie zakończył się wraz z wprowadzeniem do służby. Planowane są kolejne aktualizacje systemów bojowych, takie jak Block 4, które wprowadzą nowe oprogramowanie radarów, integrację hipersonicznych pocisków powietrze-ziemia i zaawansowane systemy obrony przeciwrakietowej. Kluczowe obszary rozwoju to:

• Rozbudowa zdolności e-walki i zakłócania systemów przeciwnika.
• Integracja broni inteligentnej kolejnej generacji.
• Optymalizacja systemów chłodzenia dla przedłużenia czasu misji.
• Prace nad bezzałogowym wariantem Optionally Piloted Vehicle (OPV).

Dzięki ciągłemu wdrażaniu innowacji, F-35 pozostanie kluczowym elementem sił powietrznych przez kilka najbliższych dekad. Jego sukces pokazuje, jak ważne są modernization i elastyczność konstrukcyjna w programach zbrojeniowych XXI wieku.