Czy myśliwce szóstej generacji już powstają? – przegląd projektów NGAD i Tempest stanowi próbę odpowiedzi na kluczowe pytanie o przyszłość lotnictwa bojowego w obliczu dynamicznych zmian technologicznych i strategicznych.

Geneza oraz strategiczne wyzwania lotnictwa bojowego

Rozwój myśliwców od czasu wprowadzenia maszyn czwartej i piątej generacji przebiega w szybkim tempie. Od epoki pionierskich eksperymentów aż po ultrazaawansowane konstrukcje obecnej piątej fali, każdy skok technologiczny odpowiada na rosnące wymagania pola walki. Zasięg zagrożeń, sieć przesyłu danych oraz coraz bardziej złożone systemy obronne wymuszają stworzenie platform, które będą przewyższać zarówno możliwości wykrywania, jak i efektywności uderzenia. Wśród najważniejszych wyzwań znajdują się:

• przewaga w obszarze wykrywania i ukrywania się przed przeciwnikiem,
• skuteczna integracja sztucznej inteligencji,
• wielowarstwowa łączność i współpraca z systemami bezzałogowymi,
• ekonomiczna eksploatacja i logistyczne uproszczenia obsługi.

Realizacja tych celów skłania liczące się państwa i konsorcja przemysłowe do równoległego rozwoju dwóch wiodących projektów: amerykańskiego NGAD oraz brytyjsko-europejskiego Tempest.

Program NGAD – Next Generation Air Dominance

Geneza i uczestnicy

Amerykański program NGAD zyskał priorytetowe znaczenie w strukturach US Air Force i Navy jako następca obecnych myśliwców piątej generacji. W działaniach koordynowanych przez Air Force Life Cycle Management Center uczestniczy ponad dwadzieścia zakładów i ośrodków badawczych. Kluczowe prace nad zespołami napędowymi prowadzą m.in. firmy Pratt & Whitney oraz GE Aviation. Do projektu dołączyły również podmioty branży informatycznej, odpowiedzialne za rozwój zaawansowanej awioniki oraz systemów cyberbezpieczeństwa.

Architektura i koncepcja konstelacji

NGAD nie ogranicza się do pojedynczego samolotu. Koncept opiera się na budowie wielofunkcyjnej konstelacji platform załogowych i bezzałogowych, połączonych w jedną sieć dowodzenia. Główną jednostką pozostanie myśliwiec, ale towarzyszyć mu będzie flotylla dronów bojowych, służących zarówno jako element wstępnego rozpoznania, jak i system wsparcia ognia. Architekturę tę wspiera ultrabezpieczna łączność satelitarna oraz sieć o niskim opóźnieniu, zapewniająca wymianę danych w czasie rzeczywistym.

Innowacje technologiczne

W programie NGAD kluczowe znaczenie przypisano stealth nowej generacji, która ma zwiększyć skuteczność maskowania w zakresie fal radiolokacyjnych, podczerwieni i emitowanego szumu termicznego. Rozwijane są też hybrydowe silniki nowej generacji, z możliwością zmiennego ciągu i częściowego zasilania elektrycznego, co przekłada się na lepszą efektywność i obniżenie śladu termicznego. Równie istotne są rozwiązania z zakresu robotyzacji i autonomii, które pozwolą na bardziej elastyczne prowadzenie działań powietrznych przy ograniczeniu obciążenia pilota.

Program Tempest – europejsko-brytyjski wiatr zmian

Struktura konsorcjum

Tempest powołano w 2018 roku z inicjatywy Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii. Do konsorcjum dołączyły wkrótce Włochy i Szwecja, co stworzyło silny blok technologiczny i przemysłowy. Uczestnikami są m.in. BAE Systems, Leonardo, Rolls-Royce i MBDA. Projekt funkcjonuje w ścisłej koordynacji z agencjami ESA i EDA, co otwiera dostęp do zaawansowanych badań kosmicznych i technologii satelitarnych.

Wizja zintegrowanego ekosystemu bojowego

Tempest bazuje na idei cyfrowej brygady powietrznej. Samolot klasztor przewidziany do służby około 2035 roku ma współpracować z siecią bezzałogowców, systemami naziemnymi i kosmicznymi. Projekt zakłada pełną interoperacyjność sojuszniczą NATO oraz możliwość szybkiego podłączania kolejnych państw członkowskich do wspólnej platformy wymiany informacji.

Przełomowe rozwiązania

W Tempest stawia się na integrację sztucznej inteligencji w pokładowe systemy wspomagania decyzji, co ma zredukować ryzyko błędu ludzkiego i skrócić czas reakcji na zagrożenia. W pracach nad silnikiem uczestniczy Rolls-Royce, rozwijając napęd o zmiennym wektorze ciągu oraz adaptacyjnym spalaniu paliwa, by uzyskać przewagę w manewrowości i zasięgu. Duży nacisk kładzie się też na modularyzację uzbrojenia – pociski rakietowe i bomby mogą być wymieniane w module wymienialnym na lądzie lub w eksploatacji polowej, co redukuje czas przygotowania do kolejnej misji.

Kluczowe technologie napędzające szóstej generacji

W obu programach wyłania się zbiór najważniejszych technologii, które będą decydować o przewadze przyszłych maszyn bojowych:

• Stealth wielospektralne obejmujące fale radarowe, akustykę i podczerwień.
• Napędy hybrydowe i adaptacyjne, o zmiennym wektorze ciągu.
• Autonomiczne systemy wsparcia działań pilota oraz drony towarzyszące.
• Zaawansowana awionika i integracja sensorów radiolokacyjnych, elektrooptycznych i satelitarnych.
• Bezpieczeństwo cybernetyczne chroniące przed atakami na sieć pokładową.
• Elastyczne moduły uzbrojenia zastępujące klasyczne kadłubowe i podskrzydłowe punkty zaczepienia.

Wyzwania, ryzyka i perspektywy zastosowań bojowych

Osiągnięcie zakładanych parametrów obu programów wiąże się z licznymi trudnościami. Koszty badawczo-rozwojowe przekraczają wielomiliardowe budżety, a harmonogramy często ulegają opóźnieniom. Współpraca międzynarodowa niesie ryzyko różnic wynikających z różnych standardów przemysłowych oraz polityki eksportowej. Zabezpieczenie łańcucha dostaw kluczowych minerałów i komponentów półprzewodnikowych staje się równie istotne jak predykcja zagrożeń przeciwnika. Mimo to sukces NGAD i Tempest otworzy drogę do nowego modelu prowadzenia wojen powietrznych, w którym rola pilota zmieni się z zaangażowanego operatora w menedżera sieci wielofunkcyjnych systemów bojowych.

Podsumowanie technicznej rewolucji

Programy NGAD i Tempest aksamitnie wpisują się w transformację lotnictwa bojowego, bazując na synergii rozwiązań mechanicznych, cyfrowych i autonomicznych. Ostateczny kształt maszyn szóstej generacji wykrystalizuje się w nadchodzącej dekadzie, lecz już dziś można stwierdzić, że będą one symbolem kolejnej rewolucji na niebie oraz fundamentem przyszłych operacji NATO i sojuszników spoza struktur atlantyckich.